فرق تهوّر با شجاعت

درسی از صفحه سی‌ام قرآن کریم 

بسیار اتفاق مى‌افتد که از بعضى مردمان بعضی از صفات مذموم را اخلاق حسنه می‌پندارند و صاحب آن خصلت را می‌ستایند؛ و حال‌آنکه این خصلت‌ها درواقع ناپسند بوده و به دلیل شباهتی که با صفات نیک دارند، حسنه پنداشته می‌شوند.

 

یکی از این خصلت‌های ناپسند، صفت "تهوّر" است.

تهوّر عبارت است از احتراز نکردن ازآنچه باید از آن بپرهیز؛ و انداختن خود در مهالکی که عقلاً و شرعاً ممنوع است.

در قبح این خصلت همین بس که خداوند در قرآن کریم دستور به اجتناب از آن کرده است:

"وَ لا تُلْقُوا بِأَیْدیکُمْ إِلَى التَّهْلُکَة"¹

(با دست خویش خود را به هلاکت نیندازید).

در تفسیر نمونه آمده است: هر چند این آیه در مورد ترک انفاق، براى جهاد اسلامى وارد شده، ولى مفهوم وسیع و گسترده اى دارد که موارد زیاد دیگرى را نیز شامل مى شود.

 

بعضی‌ها این خصلت ناپسند را با خصلتِ شجاعت اشتباه می‌گیرند و خیال می‌کنند هرکس خود را در معرض خطر قرار دهد شجاع است. درحالی‌که شجاعت تعریف علی‌حده‌ای دارد.

 

در بیان معنای "شجاعت" چنین فرموده‌اند که:

شجاعت آن است که قوۀ غضبیّه منقاد و مطیع عقل بوده باشد تا آنچه را که عقل امر به اقدام آن نماید اقدام کند و آنچه را نهى کند از آن حذر نماید. و باید داعى و باعثى در این امر، غیر از تحصیل کمال و سعادت نداشته باشد.

پس کسى که خود را در امور هولناک اندازد، و بى‌باک و تنها بر لشکر سهمناک تازد، و پروا از زدن و خوردن و کشته شدن و بى‌دست و پاگشتن نکند به جهت تحصیل جاه و مال، یا به شوق وصال معشوقه صاحب‌جمال، یا از خوف امیر و سردار و بیم پادشاه ذو الاقتدار، یا به جهت مفاخرت بر امثال و اقران، یا مشهور شدن در میان مردمان، چنین شخصى را شجاع نتوان گفت.²

پاورقی:

1. سوره بقره ، آیه  195

2. معراج السعادة ، ص 56